Laboratoriyaning yo’nalishi
Kamyob, yoʻqolib ketish xavfi ostida turgan va endemik oʻsimlik turlarini oʻrganish, hisobga olish, monitoring qilish va ilmiy asoslangan chora-tadbirlarni ishlab chiqish botanika fanining fundamental tadqiqotlarining jahon darajasidagi eng dolzarb va talab qilinadigan yoʻnalishlaridan biridir. O‘zbkiston Rеspublikasi Fanlar akadеmiyasi Botanika institutining mazkur yo‘nalishi biologik xilma-xillikni saqlash va unlardan barqaror foyalanish, muhofaza etiladigan tabiiy hududlarni rivojlantirish, tabiiy ekotizimlarni dеgradasiyasi darajasini pasaytirish, kamyob va yo‘qolib kеtish xavfi ostida bo‘lgan o‘simlik turlarini tiklash, biologik xilma-xillikni saqlash sohasidagi xalqaro munosabatlarni rivojlantirish maqsadida ishlab chiqilmoqda.
Ushbu tadqiqot yo‘nalishi BMT ning “biologik xilma-xillik to‘g‘risida”gi Konvеnsiyasi (CDD, 1992), “yo‘qolib ketish xavfi ostida turgan yovvoyi fauna va flora turlarining xalqaro savdosi to‘g‘risida”gi xalqaro Konvеntsiya (CITES, 1973) doirasida O‘zbеkiston Rеspublikasining xalqaro majburiyatlarni bajarishga, shuningdеk, O‘zbеkiston Rеspublikasining ekologiya sohasidagi amaldagi qonunchiligida nazarda tutilgan vazifalarni bajarishda xizmat qiladi va atrof-muhitni muhofaza qilish, shu jumladan quydagi normativ-huquqiy hujjatlar:
• O‘zbеkiston Rеspublikasining 1997-yil 26-dеkabrdagi 543- I-sonli “O‘simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish to‘g‘risida”gi Qonuni (O‘zbеkiston Rеspublikasining 2016-yil 21-sеntyabrdagi O‘RQ-409-sonli Qonuniga muvofiq amaldagi tahrirda);
• O‘zbеkiston Rеspublikasining 1992-yil 9-dеkabrdagi 754-XII-sonli “Tabiatni muhofaza qilish to‘g‘risida”gi Qonuni (O‘zbеkiston Rеspublikasining 2017 yildagi 14 sеntyabrdagi № O‘RQ-446-sonli Qonuniga muofiq amaldagi tahrirda);
• O‘zbеkiston Rеspublikasi Vazirlar Mahkamasining “Hayvonot va o‘simlik dunyosi obyеktlarining davlat hisobini yuritish, ulardan foydalanish hajmlari va davlat kadastrini hisobga olish to‘g‘risida” 2018-yil 07-noyabrdagi № 914 son Qarori;
• O‘zbеkiston Rеspublikasi Vazirlar Mahkamasining “O‘zbеkiston Rеspublikasi Qizil kitobini tayyorlash, nashr etish va yuritishni tashkil qilish chora-tadbirlari to‘g‘risida” 2018 yil 19 dеkabrdagi № 1034-son Qarori.
• Biologik xilma-xillikni saqlash bo‘yicha milliy strtеgiyasi (O‘zbеkiston Rеspublikasi Vazirlar Mahkamasining “2019-2028 yillar davrida O‘zbеkiston Rеspublikasidagi biologik xilma-xillikni saqlash stratеgiyasini tasdiqlash to‘g‘risidagi 11.06.2019 yildagi 484-sonli Qarori bilan tasdiqlangan);
• O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “O‘zbekiston Respublikasida atrof tabiiy muhit davlat monitoringi tizimini rivojlantirish to‘g‘risida” 2019-yil 5-sentabrdagi 737-son Qarori;
• O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Atrof muhitning ifloslanish darajasini baholash tizimini yanada takomillashtirish to‘g‘risida” 2021-yil 3-iyundagi 343-son Qarori.
Yuqoridagi qonun hujjatlariga muvofiq laboratoriya O‘zbekiston Respublikasining ma’muriy viloyatlari o‘simlik dunyosi obyektlarining davlat kadastrini tuzish bo‘yicha tadqiqotlar olib boradi, o‘simlik dunyosi obyektlarining davlat monitoringini o‘tkazadi va ushbu ma’lumotlarni umumlashtirish va tahlil qilish asosida O‘zbekiston Respublikasi Qizil kitobining yangi nashrini tayyorlaydi.
Laboratoriyaning erishgan yutuqlari
Institutning boshqa laboratoriyalari xodimlari bilan hammualliflikda davlat grantlari doirasida F3MV-2016-0914113123 “O‘zbekiston tabiiy florasining ikki urug‘ pallali o‘simliklari sistematikasi” va A-FA-2021-427 sonli “O‘zbekiston florasidagi polimorf oilalarning taksonomik riviziyasi” (2021-2025-yillarda) amalga oshirish doirasida “O‘zbekiston florasi”ning yangi nashrining 6 jildi nashrdan chiqdi. Kamyob o‘simlik turlari kadastri va monitoringi laboratoriya xodimlarining hissasi: O‘zbekistonning botanik-geografik ko‘rinishini tayyorlash, Ranunculaceae oilasi qayta ishlashda ishtirok etish, O‘zbekistonda turlarning tarqalishiga oid barcha ma’lumotlarni tekshirish, Toshkent viloyati florasining kadastri loyihasi doirasida yig‘ilgan gerbariy va xalqaro ma’lumotlar (Plantarium) ba’zasiga kiritilgan ma’lumotlarni qo‘shish, “O‘zbekiston florasi”ning yangi nashr matnni (grammatikani) tekshirish va tahrir qilish.
Amaliy va innovatsion tadqiqotlar:
Botanika institutining boshqa laboratoriyalari xodimlari bilan birgalikda Jizzax, Samarqand, Qashqadaryo, Navoiy va Buxoro viloyatlarida kadastr floristik tadqiqotlar o‘tkazildi. Olingan ma’lumotlar asosida O‘zbekiston ma’muriy viloyatlari florasi bo‘yicha kadastr ma’lumotnomalaridan 5 ta kitob nashr etildi: “O‘zbekiston flora kadastri: Samarqand viloyati” (2018), “O‘zbekiston flora kadastri: Qashqadaryo viloyati” (2019), “O‘zbekiston flora kadastri: Navoiy viloyati” (2019), “O‘zbekiston flora kadastri: Buxoro viloyati” (2020) va “O‘zbekiston flora kadastri: Jizzax viloyati” (2021). Jizzax viloyati florasining kadastr ro‘yxatiga 617 turkum va 106 oila 1991 turdan iborat, shu jumladan 50 tasi Qizil kitobga kiritilgan turlar. Samarqand viloyati florasi uchun 598 turkum va 103 oiladan 1715 turdagi o‘simliklar aniqlangan, ulardan 54 tasi O‘zbekiston qizil kitobiga kiritilgan. Qashqadaryo viloyati florasi uchun 613 ta turkum va 97 ta oiladan 2022 ta o‘simlik turi aniqlangan, 88 ta turi milliy qizil kitobga kiritilgan. Navoiy viloyati tabiiy flora turlarining kadastr ro‘yxati 534 turkum va 90 oiladan 1561 turdagi yuksak o‘simliklarni o‘z ichiga oladi, shundan 51 turi qizil kitobga kiritilgan. Buxoro viloyati florasi uchun 339 ta turkum va 66 ta oiladan 764 ta o‘simlik turi aniqlangan, shu jumladan 25 tasi Qizil kitob kiritilgan.
2020–2024-yillarda ilmiy tadqiqot ishlarini bazaviy byudjetdan moliyalashtirish davlat dasturining amalga oshirilishi natijasida birinchi marta “Toshkent viloyati oʻsimlik dunyosi kadastri” va “Sirdaryo viloyati oʻsimlik dunyosi kadastri” loyihalari doirasida Toshkent viloyati oʻsimlik dunyosi davlat kadastri va Sirdaryo viloyati oʻsimlik dunyosi kadastri tuzildi.
Erishgan yutuqlar: Toshkent viloyati florasi uchun 105 oila, 664 turkum va 2366 ta oʻsimlik turi aniqlandi, jumladan ularning 22 turi Paporotniklar, 7 turi ochiq urug‘lilar, 477 turi bir yillik va 1838 turi ikki yillik ekanligi aniqlandi. Toshkent viloyati florasi Oʻzbekiston florasining 53% dan, Oʻrta Osiyo florasining 25% dan ortigʻini tashkil qiladi. Ulardan 639 tasi dorivor oʻsimliklar, 56 tasi resurs turlari davlat oʻsimlik dunyosi kadastrining obʼyektlari hisoblanadi; 205 tur tasodifiy (shu jumladan 62 potentsial invaziv). Oʻsimlik dunyosining turlarga boyligi boʻyicha Toshkent viloyati respublikaning kadastr tadqiqotlari olib borilgan 7 ta maʼmuriy viloyati orasida birinchi oʻrinda turishi tadqiqotlar natijasida aniqlandi.
Toshkent viloyatining muhofaza etiladigan tabiiy hududlar florasining tarkibi o‘rganildi: Chotqol davlat biosfera qo‘riqxonasi uchun 778 tur, Ugom-Chotqol milliy bog‘i uchun 1712 tur, Ugom-Chotqol biosfera rezervati uchun 1113 tur va Dalvarzin o’rmoni va ovchilik xo‘jaligi uchun 260 tur aniqlandi. Chotqol qo‘riqxonasi florasi ro‘yxati Global Bioxilmaxillik Axborot Facility (GBIF) global internet portaliga kiritildi.
Toshkent viloyatida kamyob va yoʻqolib ketish xavfi ostida turgan oʻsimlik turlarining tarkibi aniqlandi. Xalqaro IUCN Qizil roʻyxati Toshkent viloyati florasining 12 turini oʻz ichiga oladi, ulardan 6 turi global xavf ostida (Kritik xavf ostida – 1, Yoʻqolib ketish xavfi ostida – 1, Zaif – 4) va 6 tur xavf ostida (Deyarli xavf ostida) maqomiga ega. Toshkent viloyati florasini Oʻzbekiston Qizil kitobiga (2019 yil) 71 tur kiritilgan (3 tur 0 toifa, 16 tur 1 toifa, 32 tur 2 toifa va 20 tur 3 toifa). Ulardan 58 turi qo’riqlanadigan tabiiy hududlarda o’sadi, shu jumladan. Chotqol qo‘riqxonasida 25 ta, Ugom-Chotqol milliy bog‘ida 54 ta, Ugom Chotqol biosfera rezervatida 36 ta, 13 ta tur hududiy muhofaza bilan ta’minlanmagan. O‘zbekiston Qizil kitobiga kiritilgan 71 o‘simlik turi bo‘yicha Toshkent viloyatida jami 940 ta tarqalish nuqtalari aniqlanib, populyatsiyalar holati baholandi, tarqalish xaritalari tuzildi.
Toshkent viloyatining togʻli qismi florasida milliy endemik va Qizil kitobga kiritilgan koʻp sonli turlarning mavjudligi ushbu hududning Oʻzbekiston bioxilma-xilligining asosiy yoʻnalishlaridan biri sifatidagi muhimligini taʼkidlaydi. Toshkent viloyatining muhofaza etiladigan tabiiy hududlari o‘simlik dunyosining noyob va endemik turlarini saqlashda muhim o‘rin tutadi.
Xalqaro mezonlar va IUCN standartlari asosida O‘zbekiston Qizil kitobining navbatdagi nashri uchun material tayyorlash doirasida 20 ta kamyob va endemik turlar bo‘yicha Qizil kitobning yangi nashri uchun muhofaza holatini baholash va turlarni ocherklari tayyorlandi. Toshkent viloyati uchun Ikki kamyob tur Oʻzbekiston Qizil kitobining 6-nashriga kiritish uchun tavsiya etildi. Bular – Tulipa borszczowii va Tulipa butkovii. Dalvarzin qumida muhofaza qilinadigan tabiiy hudud (tabiiy yodgorlik yoki qo’riqxona) yaratish tavsiya etiladi. Eremurus lactiflorus turini maqomini 3(VU) ga tushirish tavsiya etildi, chunki bu tur Oʻzbekiston uchun endemik emas va uning soni, tadqiqotlarga ko‘ra, kamida 40–50 ming oʻsimlik tupini tashkil qilishi aniqlandi. Bu tur chorva tomonidan iste’mol qilinmaydi, hosil olinmaydi (o’tlatish sharoitida u ko’pincha o’zini saqlab qoladi), yangi kurortlar va dam olish maskanlarini qurish natijasida yashash joylarining o’zgarishi unga asosiy tahdiddir. Pskem va Chotqol daryo sohillarida gidroelektr stansiyalar qurish bularga misol bo‘la oladi. Cousinia pterolepida o‘simligini holatini 2 (EN) ga oshirish tavsiya etiladi, chunki turning umumiy soni juda kam – 400-500 dan ko’p bo’lmagan generativ tuplar va juda parchalangan kichik populyatsiyalar (1-10 tup).
Oʻzbekiston florasining 25 turi lolalarning holati IUCN Qizil roʻyxati toifalari va mezonlari boʻyicha baholandi, 2 turi Xalqaro IUCN Qizil roʻyxatiga CR toifasi, 2 turi EN toifasi, 6 turi – VU, 9 – NT, 6 turdagi lolalar past xavfli LC taksoni sifatida tasniflanadi.
Toshkent viloyati florasida milliy endemiklarning tarkibi (49 tur) aniqlangan bo‘lib, ulardan 20 turi O‘zbekiston Qizil kitobiga kiritilgan, 38 ta endemik qo‘riqlanadigan tabiiy hududlarda o‘sadi va 11 tasi muhofaza etilmagan.
Oʻsimliklarning joylashuvi va tarqalish maydonlari o‘rganildi. Dorivor turlarni hosildorlik va xomashyo zaxiralari aniqlandi hamda kadastr obʼyektlar boʻlgan 56 ta kvota bilan tartibga solinadigan dorivor, oziq-ovqat va boshqa resurs oʻsimlik turlarining Toshkent viloyatida tarqalish xaritalari tuzildi. Toshkent viloyati oʻsimlik dunyosi davlat kadastri tuzildi. Toshkent viloyatida 20 yil davomida eng ommabop dorivor o‘simliklarning ayrim turlarining resurslarni qisqartirish dinamikasi tahlil qilinib, ulardan barqaror foydalanish bo‘yicha takliflar tayyorlandi.
8 ta noyob (jumladan, 2 ta dorivor) tur uchun (Acanthophyllum gypsophiloides, Dracocephalum komarovii, Acantholimon ekatherinae, Acantholimon margaritae, Astragalus abolinii, Astragalus rubrivenosus, Parrya, saxifraga, Parganicas) birinchi marta ularning tarqalishi Bioiqlim senariylari asosida bashorat qilindi. Toshkent viloyati xududida dorivor oʻsimliklarning tarqalishi hudud relefiga qarab tahlil qilindi.
Sirdaryo viloyati florasi uchun 74 oila 379 turkum va 841 tur ro‘yxati aniqlandi. Jumladan 4 turi paporotnik, 1 turi ochiq urug‘lilar, 171 turi bir yillik va 665 turi ikki yillik o‘simliklarga to‘g‘ri kelishi aniqlandi. Tadqiqotlar davomida o‘rganilgan turlardan O‘zbekiston Qizil kitobiga 7 tur (1 tur 0 toifa, 3 tur 2 toifa va 3 tur 3 toifa), 1 tur IUCN Qizil kitobining (VU toifasiga) kiritilganligi keltirib o‘tildi. Shunday qilib, ekotizimlarning kuchli antropogen oʻzgarishiga va ancha katta tekis landshaftlarni mavjudligiga qaramay, Oʻzbekistonning eng kichik maʼmuriy hududi Sirdaryo viloyati oʻsimlik dunyosining turlarga boyligi boʻyicha o‘zinig hududi jihatidan 10 barobar katta boʻlgan Buxoro viloyatidan turlarinig ko‘pligi jihatidan ustunlik qildi. Avvalgi kadastr loyihalaridan farqli o‘laroq, Sirdaryo viloyati florasi ro‘yxati uchun har bir tur bo‘yicha o‘rganilayotgan hududdagi joylashish nuqtalari to‘g‘risida ma’lumotlar berildi.
Olib borilgan tadqiqotlar natijasiga ko‘ra ekotizimlarning sezilarli darajada antropogen o‘zgarishi tufayli Sirdaryo viloyati florasining katta qismini sinantrop turlar (316 tur, floraning 37,6 foizi), shu jumladan adventiv turlar (112 tur, 13,3 foiz) tashkil etdi. Adventiv taksonlar soni boʻyicha Sirdaryo viloyati florasi landshaftlarning antropogen oʻzgarishlari kuchli boʻlgan hududi boʻyicha yakuniy tahlillar natijasida Buxoro vohasi florasidan oshib ketdi.
Mirzachoʻl botanika-geografik rayoni florasining 78 oila, 400 turkum va 941 tur tarkibi aniqlanib, Mirzacho‘l florasi ro‘yxati GBIF portaliga yuklandi.
Xulosa qilib aytganda, 2020–2024-yillarda Davlat dasturini amalga oshirish jarayonida, “Toshkent viloyati florasini inventarizatsiya qilish” va “Sirdaryo viloyati florasini inventarizatsiya qilish” loyihalari doirasida fan uchun yangi 3 tur (Corydalis turkumidan 2 tur va Parrya turkumidan 1 tur) topildi. Oʻzbekiston florasi uchun yangi 21 tur (shu jumladan 8 ta tasodifiy), Gʻarbiy Tyan-Shan uchun 5 ta yangi tur, Mirzachoʻl uchun 16 ta yangi tur va Chotqol qo‘riqxonasi florasiga 4 ta qoʻshimcha tur keltirildi. 2020–2024-yillarga moʻljallangan Davlat dasturini amalga oshirish jarayonida aniqlangan floristik topilmalar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar qisman eʼlon qilindi.
Olib borilgan ekspeditsiya ma’lumotlari, gerbariy namunalari hamda GBIF, iNaturalist va Plantarium portallari ma’lumotlari asosida Sirdaryo viloyatida “Qizil kitob”ga kiritilgan 7 turning jami 42 ta joylashuv nuqtalari aniqlanib, tarqalish xaritalari tuzildi. Dala tadqiqotlari natijasida Sirdaryo viloyatida Mirzacho‘l hududining keng miqyosda oʻzlashtirilgunga qadar topilgan Qizil kitobga kiritilgan 7 turdan kamida 4 tasi yashash muhitining oʻzgarishi natijasida hududda yoʻqolib ketganligi aniqlandi. Bular Colchicum kesselringii, Lagochilus inebrians, Nonea calceolaris va Tulipa micheliana bo’lib, ular gerbariy ma’lumotlari asosida ro’yxatga kiritildi.
Turlarni bioiqlim modellashtirish (MaxEnt), dasturi asosida Qizil kitobga kiritilgan 2 ta yani Climacoptera amblyostegia va Climacoptera merculowitschii turlarni bioklimatik tarqalishi bashorat qilindi va iqlim o’zgarishining turli stsenariylari bo’yicha tarqatish modellari tuzildi. Ikkala tur uchun ham, RCP2.6 va RCP8.5 iqlim o’zgarishi stsenariylari bo’yicha, prognoz modeli 2070 yilga kelib ularning hozirgi diapazoni bilan solishtirganda potentsial diapazonning qisqarishini va eng qulay yashash joylari maydonining kamayishini ko’rsatdi.
IUCN Qizil kitobining toifalari va mezonlari asosida, bioiqlim modellashtirish ma’lumotlarini hisobga olgan holda, O‘zbekiston Qizil kitobining 6-nashrida Climacoptera turkumining 3 ta kamyob va endemik turining ekologik holati baholandi. Climacoptera amblyostegia va Climacoptera merculowitschii holati xavf darajasiga yaqin, 3 (NT) va Climacoptera malyginii holati “ma’lumotlar etishmasligi”, 4 (DD) deb baholandi.
2021-yilda O‘zbekistonda ilk bor kashf etilgan Paspalum distichum invaziv turi uchun hududda ushbu turni bioiqlim modellashtirish (MaxEnt), dasturi asosida uning tahlili olib borildi. Bu zararli begona o‘tning O‘zbekiston hududida yaqin kelajakda yanada tarqalish maydonlari kengayib, ularni agrotsenozlar va tabiiy ekotizimlarga kirib borish ehtimoli yuqori ekanligini aniqlandi. Olingan ma’lumotlar turning tarqalishini nazorat qilish choralarini ko’rish zarurligini ko’rsatdi.
Toshkent va Sirdaryo viloyatlari oʻsimlik dunyosi obyektlari davlat kadastri blankalari Vazirlar mahkamasining 2018-yil 7-noyabrdagi 914-son va 2024-yil 27-sentabrdagi 602-sonli qarorlari talablariga muvofiq tasdiqlangan shaklda toʻldirildi. davlat tilida) va belgilangan tartibda O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof muhitni muhofaza qilish vazirligiga taqdim etiladi.
O‘zbekiston Respublikasining Vazirlar mahkamasining 03.06.2021 yildagi 343-sonli qarori bilan tasdiqlangan O‘zbekiston Respublikasida atrof-muhit monitoringi dasturining 35-39-bandlarini amalga oshirish doirasida muhofaza etiladigan tabiiy hududlar florasining tarkibi Sirdaryo viloyati uchun: Sayxun qoʻriqxonasi (49 oila, 143 turkum va 174 tur), Kalgansir oʻrmon-ov xoʻjaligi (47 oila, 142 turkum va 199 tur). Toshkent viloyatidagi (Oqsoy (Chimgansoy), Oqsarsoy, Qarangitoʻgʻay va Kattasoy hududlari) mahalliy bioxilma-xillikni monitoring qilish punktlari florasi boʻyicha maʼlumotlar tayyorlandi. Taxminan 8 km2 maydonga ega Aksay (Chimgansoy) hududi uchun 655 tur aniqlandi, shu jumladan. 18 ta Qizil kitobga kiritilgan, maydoni 80 km2 boʻlgan Kattasoy hududi uchun hozirda 171 tur (roʻyxat toʻliq emas), 6 ta Qizil kitobga kiritilgan, maydoni 42 km2 bo‘lgan Oqsarsoy hududi 266 tur (13 Qizil kitob), maydoni taxminan 10 km2 bo‘lgan Karangitugay hududi uchun hozirda 577 tur (10 Qizil kitob) turlari mavjudligi aniqlandi.
Laboratoriya xodimlari ro’yxati

Habibullaev Behruz Sherboyevich
PhD, katta ilmiy xodim, Laboratoriya mudiri
E-mail: bekh.xabibullaev@mail.ru

Shomurodov Xabibullo Fayzulloyevich
b.f.d., professor, bosh ilmiy xodim
E-mail: h.shomurodov@mail.ru

Beshko Natalya Yurevna
b.f.n., Katta ilmiy xodim.
E-mail: natalia_beshko@mail.ru

Qosimov Zokir Zikiryoyеvich
kichik ilmiy xodim
E-mail: zikirmagistr@mail.ru

Xudoyberdiyev Foteh Xudoynazarzoda
kichik ilmiy xodim
E-mail: xudoyberdiyevfoteh@gmail.com

Ibragimov Hikmatullo Rahmatullo o`g`li
Tayanch doktorant
E-mail: hikmatullai626@gmail.com

Isomov Jasurbek Abduqodirovich
kichik ilmiy xodim
E-mail: jasurbekabduqodirovich@gmail.com

Fayziyev Qobiljon Olim ug’li
kichik ilmiy xodim
E-mail: qobiljonfayziyev2000@gmail.com

Usmonov Imom Husan o’g’li
Kichik ilmiy xodim
E-mail: imomjonusmonov74@gmail.com

Uzakova Dildora Odiljon qizi
Laborant
E-mail: dildorauzakova62@gmail.com
Chop etilgan ilmiy ishlar
Xorijiy nashrlarda (Web of Science, Scopus).
- Khojimatov O. K., Abdiniyazova G.J., I.A.Baxieva // Medicinal plants of the Asteraceae family in the flora of Karakalpakstan // Asian Journal of Research in Biology, 4(1): 12-15, 2021.
- Khojimatov O.K., Bussmann R.W., Khamraeva D.T. // Some aspects of morphobiology, conservation of resource potential, crop cultivation and harvesting of raw materials of promising Ferula species // Ethnobotany Research & Applications 22:31 (2021). DOI: http://dx.doi.org/10.32859/era.22.31.1-8
- Khamraeva D., Grabovec Nina V., Bussmann Rainer W., Khojimatov Olim K. // Leaf morphological and anatomical structure of pregenerative individuals of Ferula tadshikorum in ex situ conditions // Acta Biologica Sibirica, 7: 193-210, doi:10.3897/abs.7.e63714.
- Pak Valeriy V., Dae Yong Kwon, Khojimatov Olim K., Pak Aleksandr V. & Sagdullaev Shomansur Sh. Design of Tripeptides as a Competitive Inhibitor for HMG-CoA Reductase. International Journal of Peptide Research and Therapeutics 27: 1923–1931 (2021). DOI: // https://doi.org/10.1007/s10989-021-10221-z.
- Shomurodov Kh., Rakhimova T., Adilov B., Beshko N., Karimov F., Polvonov F. Current state of vegetation of the dried bottom of the Aral Sea // In: Environmental transformation and sustainable development in Asian region. IOP Conf. Series: Earth and Environmental Science 629 (2021) 012085 doi:10.1088/1755-1315/629/1/012085 (Scopus, https://iopscience.iop.org/article/10.1088/1755-1315/629/1/012085)
- Pimenov M.G., Tojibaev K.Sh., Sennikov A.N., Khassanov F.O., Beshko N.Yu. Taxonomic and nomenclatural inventory of the Umbelliferae in Central Asia, described on the basis of collections of the National Herbarium of Uzbekistan / Plant Diversity of Central Asia (2021): 1–31 (фактически опубликовано в 2022 г.).
- Овчинникова С.В., Тажетдинова Д.М., Қодиров У.Ҳ., Тожибаев К.Ш., Находки семейства Boraginaceae во флоре Республики // Растительный мир Азиатской России, 2021, №2. – С. 122–138. РИНЦ 0,373
- Тожибаев К. Ш., Рахимова Т. Т., Хасанов Ф. О., Бешко Н. Ю., Рахимова Н. К. Институту ботаники Академии наук Республики Узбекистан 80 лет // Turczaninowia, 2021, 24 (2). – 210–223 (Scopus, WoS).
- Овчинникова С.В., Бешко Н.Ю., Тажетдинова Д.М., Тожибаев К.Ш. Таксономический состав и эколого-географический анализ семейств Heliotropiaceae и Boraginaceae флоры Республики Узбекистан // Растительный мир Азиатской России, 2022, № 2. – С. 83–102 (РИНЦ).
- Мустафина Ф.У., Жамалова Д.Н., Турдиев Д.Э., Курбаниязова Г.Т., Газиев А.Д., Бешко Н.Ю., Тожибаев К.Ш., Ибрагимов З.З., Бабаев К.Т. Оценка эффективности использования баркода для сохранения редких видов флоры Узбекистана // Ученые записки Казанского университета, 2022, № 3 (Scopus).
- Baikova E.V., Turdiboev O.A., Pulatov S., Madaminov F., Baikov K.S., Sheludyakova M.D. Salvia insignis (Lamiaceae): current status, rarity, and prospects for conservation in situ // Botanica Pacifica, 2022, 11(2): 129–157. DOI: 10.17581/bp.2022.1112 (Scopus).
- Khamraeva D.T., Khojimatov O.K., Bussmann R.W., Khujanov A.K., Kosimov Z.Z. Prospects for the introduction of Ferula tadshikorum Pimenov in the conditions of the Tashkent region // Ethnobotany Research and Applications, January 2022, 23(6). DOI: 10.32859/era.23.6.1-9 (Scopus71).
- Kondrasheva K., Egamberdiev F., Beshko N., Karimova F., Gulyamova T. Diversity and halotolerance of endophytic fungi from halophytes of Bukhara Region, Uzbekistan // Acta Microbiologica Bulgarica, 2022, Vol. 38 (3): 216–222. (Scopus 0.12).
- Nikitina E.V. DNA extraction techniques for some wild species from Uzbekistan // Plant Cell Biotechnology and Molecular Biology, 2022, 23 (13): 29-42 (Scopus).
- Nikitina E.V., Beshko N.Yu. Assessment of plant species diversity (Lamiaceae Lindle.) in Uzbekistan based on DNA barcoding // IOP Conference Series: Earth and Environmental Science, 2022, vol. 1042 (Scopus, WoS).
- Nikitina E.V. Species diversity and phylogenetic relationships within the tribe Mentheae (Lamiaceae) in Uzbekistan using ITS sequence data // IOP Conference Series: Earth and Environmental Science, 2022, vol. 1042 (Scopus, WoS).
- Pak V.V., Khojimatov O.K., Pak A.V., Sagdullaev Sh.Sh. Design of Competitive Inhibitory Peptides for HMG-CoA Reductase and Modeling Structural Preference for Short Linear Peptides // Journal of Molecular Structure, 2022, vol. 1261: 132909 DOI: https://doi.org/10.1016/j.molstruc.2022.132909 (Scopus 3.84).
- Pak V.V., Khojimatov O.K., Pak A.V., Sagdullaev Sh.Sh., Yun L. // Design of Tetrapeptides as a Competitive Inhibitor for HMG‑CoA Reductase and Modeling Recognized Sequence as a β‑Turn Structure // International Journal of Peptide Research and Therapeutics (2022) 28: 144. DOI: https://doi.org/10.1007/s10989-022-10455-5 (Scopus 1.93).
- Shchegoleva N.V., Nikitina E.V., Juramurodov I.J., Zverev A.A., Turginov O.T., Jabborov A.M., Yusupov Z., Dekhkonov D.B., Deng T., Sun H. A new species of Ranunculus (Ranunculaceae) from Western Pamir-Alay, Uzbekistan, PhytoKeys, 2022, 193: 125–139 (Scopus).
- Shomurodov Kh., Rakhimova T., Adilov B., Beshko N. Current state of vegetation of the dried bottom of the Aral Sea // In: Biodiversity, conservation and sustainability in Asia. Vol. 2. Prospects and challenges in South and Middle Asia. – Springer Nature Switzerland, 2022. – Pp. 3–21.
- Verkhozina A.V., Anisimov A.V., Beshko N.Yu., Biryukov R.Yu., Bondareva V.V., Chernykh D.V., Dorofeev N.V., Dorofeyev V.I., Ebel A.L., Efremov A.N., Erst A.S., Esanov H.K., Esina I.G., Fateryga A.V., Fateryga V.V., Fomenko V.A., Gamova N.S., Gaziev A.D., Glazunov V.A., Grabovskaya-Borodina A.E., Grigorenko V.N., Jabborov A.M., Kalmykova O.G., Kapitonova O.A., Kechaykin A.A., Khapugin A.A., Kholodov O.N., Khoreva M.G., Kin N.O., Korolyuk A.Yu., Korolyuk E.A., Korotkov Yu.N., Kosachev P.A., Kozyr I.V., Kulagina M.A., Kulakova N.V., Kuzmin I.V., Lashchinskiy N.N., Lazkov G.A., Luferov A.N., Malov D.N., Marchuk E.A., Murtazaliev R.A., Olonova M.V., Ovchinnikova S.V., Ovchinnikov Yu.V., Pershin D.K., Peskova I.M., Plikina N.V., Pyak A.I., Pyak E.A., Salokhin A.V., Senator S.A., Shaulo D.N., Shmakov A.I., Shumilov S.V., Smirnov S.V., Sorokin V.A., Stepantsova N.V., Svirin S.A., Tajetdinova D.M., Tsarenko N.A., Vasjukov V.M., Yena A.V., Yepikhin D.V., Yevseyenkov P.E., Wei Wang, Zolotov D.V., Zykova E.Yu., Murashko V.V. & Krivenko D.A. Findings to the flora of Russia and adjacent countries: new national and regional vascular plant records // Botanica Pacifica, 2022, 11(1): 129–157. DOI: 10.17581/bp.2022.11116 (Scopus 0.37).
- Turdiboev O.A., Rouhan G., Allamurotov A.L., Madaminov F.M., Akbarov F.I., Tojibaev K.Sh. Contribution of French explorers to the study of Middle Asian flora: the herbarium collections by Guillaume Capus (1857–1931) // Adansonia, 2022, ser. 3, 44 (22): 229-301. https://doi.org/10.5252/adansonia2022v44a22. http://adansonia.com/44/22 (Scopus).
- Gad H.A., Mamadalieva R.Z., Khalil N., Zengin G., Najar B., Khojimatov O.K., Al Musayeib N.M., Ashour M.L., Mamadalieva N.Z. GC-MS Chemical Profiling, Biological Investigation of three Salvia species growing in Uzbekistan // Molecules, 2022, 27, 5365. https://doi.org/10.3390/molecules2717536 (Scopus 4.148).
- Бешко Н.Ю., Абдураимов О.С., Кодиров У.Х., Мадаминов Ф.М., Махмудов А.В. Современное состояние ценопопуляций некоторых эндемичных и редких видов рода Tulipa L. (Liliaceae) в Ташкентской области (Узбекистан) // Аридные Экосистемы, 2023, № 3 (96). – С. 68–80. Английская версия: Beshko N.Yu., Abduraimov O.S., Kodirov U.Kh., Madaminov F.M., Mahmudov A.V. The Current state of cenopopulations of some endemic and rare species of the genus Tulipa (Liliaceae) in the Tashkent Region (Uzbekistan) // Arid Ecosystems, 2023, 13 (3). – Pp. 295–305 (WoS, Scopus).
- Левичев И.Г., Бешко Н.Ю., Курбаниязова Г.Т., Тургинов О. Т., Тажетдинова Д.М. Новые находки видов рода Gagea в Узбекистане // Turczaninowia, 2023, т. 26, № 3. – С. 184-193. DOI: https://doi.org/10.14258/turczaninowia.26.3.17 (WoS, Scopus)
- Daminova, N., Kumar, A., Turdibaev, O., Hamdard, H., & Rather, S. A. Lectotypification of two names in Spiraea and its distribution // Rostaniha, 2023, 2: 287–292 (Scopus)
- Nikitina E.V., Ortikov E., Beshko N.Yu., Khalbekova Kh.U. Molecular authentification of some rare Iris (Iridaceae) species from Uzbekistan // Plant Science Today, 2023, 10(3), DOI: https://doi.org/10.14719/pst.2596 (WoS, Scopus)
- Kosimov Z., Khojimatov Оlim K. and Rainer W. Bussmann//Quantitative Ethnobotany of medicinal plants used by the mountain population of the Kitab Region, Uzbekistan//Ethnobotany Research and Applications 26:37 (2023) http://dx.doi.org/10.32859/era.26.37.1-13
- Daminova N., Nosirov S., Akbarov F., Tojibaev K., & Temirov E. Distribution and conservation of the narrow sub-endemic shrub Lonicera paradoxa in Pamir-Alay, Central Asia // Biodiversitas Journal of Biological Diversity, 2024, 25(2): 439–448. DOI:10.13057/biodiv/d250201 (Scopus CiteScore=2.8; WOS IF=1.5; Q3).
- German D.A., Madaminov F.M., Beshko N.Yu. A new, highly endangered and restricted-range species of Parrya Pseudoclausia, comb. nov. (Brassicaceae) from Western Tian Shan, Uzbekistan // Phytotaxa, 2024, 622 (2): 145–154. (ScopusCiteScore=1.9; WOS IF=1.1; Q2).
- German D.A., Turginov O.T., Ziyodullaev Q.O., Uralov R.A., Madaminov F.M., Sheraliyev O.Kh., Suyunkulov H., Segizboev M., Beshko N.Yu. Towards better knowledge on Cruciferae diversity in Uzbekistan // Turczaninowia, 2024, 27 (3): – P. 127–136. DOI: 10.14258/turczaninowia.27.3.12 (Scopus CiteScore=1.1; WOS IF=0.13; Q3).
- Verkhozina A.V., Agafonov V.A., Ageeva A.M., Beshko N.Yu., et al. Findings to the flora of Russia and adjacent countries: new national and regional vascular plant records, 5 // Botanica Pacifica, 2024, 13(1): 67–92 (Scopus CiteScore=1.4; WOS – not indexed; Q4).
- Байков К.С., Байкова Е.В., Турдибоев О.А., Бешко Н.Ю. Экологический мониторинг ареала эндемичного вида Salvia submutica (Lamiaceae) // Вестник СГУГиТ. 2024. №3. – С. 83–96.
Mahalliy nashrlarda
- Eshonkulov A. H., Khojimatov O. K. Ethnobotanical Research In Bukhara Region // НамДУ илмий ахборотномаси – Научный вестник НамГУ, 2021, № 7. – Б. 173–183.
- Акбаров Ф.И., Қодиров У.Ҳ., Рахматов А.А. Ургут ботаник географик райони флораси субэндем турларинининг географик тарқалишини биоиқлимий моделлаштириш // НамДУ ахборотномаси, 2021, №3. – Б. 81–87.
- Қосимов З.З., Акбаров Ф.И., Қодиров У.Ҳ., Хўжанов А.Н. Ўзбекистон флорасидаги Helichrysum nuratavicum Krasch. (Asteraceae) потенциал тарқалишини моделлаштириш // Хоразм Маъмун академияси хабарномаси, 2021, №4. – Б. 16–23.
- Мадаминов Ф.М., Курбаниязова Г.Т., Пўлатов С.О. Сурхон давлат қўриқхонаси флорасида Gagea Salisb. (Liliaceae) турларининг тарқалиш харитаси // Хоразм академияси ахборотномаси, 2021. – Б. 56–60.
- Мадаминов Ф.М., Акбаров Ф.И., Тургинов О.Т., Тожибаев К.Ш. “Ўзбекистон Миллий гербарийси” (TASH) ноёб илмий объектида сақланаётган Parrya R.Br. туркуми турларининг таҳлили // Андижон ДУ Илмий хабарномаси, 2021, №4 (56). – Б. 5–12.
- Мадаминов Ф.М., Қодиров У.Ҳ., Азизова Ф., Қосимов З.З. Ургут ботаник-географик райони флорасининг эндем турлари // Хоразм академияси ахборотномаси, 2021. – Б. 65–70.
- Тиллаев Т.С., Газиев А.Д. Роль санитарно-защитной зоны Института ядерной физики АН РУз в сохранении аборигенной флоры Приташкентского ботанико-географического района // Узб. биол. журн., 2021, №4. – С. 43–47.
- Тожибаев К.Ш., Қодиров У.Ҳ., Акбаров Ф.И., Қосимов З.З., Пўлатов С.О. Ургут ботаник географик райони флораси турларини тўр тизимли харитада тақсимланишининг ўзига хос хусусиятлари // Хоразм Маъмун академияси хабарномаси, 2021. – Б. 80–87.
- Тожибаев К.Ш., Баташов А.Р., Қодиров У.Ҳ., Акбаров Ф.И., Ўзбекистонда флора таркибини тўр тизимли хариталаш дастлабги натижалар ва ривожланиш истиқболлари // НамДУ ахборотномаси, 2020. – Б. 111–116 (опубликована в конце 2020 года после сдачи годового отчета и не была включена в отчет за 2020 год).
- Турдиев Д.Э., Газиев А.Ж., Журамуродов И.Ж., Ортиков Э.А., Мустафина Ф.У. Ўзбекистон флорасини ўрганишда дала тадқиқотларининг урни // Хоразм Маъмун академияси хабарномаси, 2021, №11. – Б. 74–78.
- Хожиматов О.К., Хамраева Д.Т., Хужанов А.Н., Сарабеков А.Т. Изучение природных ресурсов, анатомического строения и химического состава Helichrysum maracandicum Ташкентской области // Guliston Davlat Universiteti Axborotnomasi, Tabiiy va qishloq xo‘jaligi fanlari seriyasi, 2020, № 4. – 25–31 б. опубликована в конце 2020 года после сдачи годового отчета и не была включена в отчет за 2020 год).
- Хожиматов О.К., Хамраева Д.Т., Хужанов А.Н., Косимов З.З., Абдиниязова Г.Ж. Современное состояние ресурсов Peganum harmala в Узбекистане // Вестник Каракалпакского отделения Академии наук Республики Узбекистан, 2021, №1 (262). – С. 38–42.
- Адыгезалова З.П. Краткий обзор эколого-биологических характеристик представителей рода Salix L. города Ташкента // Scientific Bulletin of NamSU – Научный вестник НамГУ – NamDU ilmiy axborotnomasi, 2022, № 2. – С. 117–121.
- Акбаров Ф.И., Хожиматов О.К., Қосимов З.З., Қодиров У.Х. Сурхондарё вилоятида доривор ўсимликларнинг ҳалқ табобатида қўлланилиши ва этноботаник тадқиқотлар // Хоразм академияси ахборотномаси, 2021, Б. 65-70 (фактически опубликовано в 2022).
- Аминджонова Г.К. Тошкент вилоятида тарқалган эндем тур Nanophyton botschantzeviiP. Pratov ценопопулятсиясининг ҳозирги ҳолати, мақоми ва in situ муҳофаза қилиш истиқболлари // Research Focus, 2022, 1 (1). – 65–71
- Бешко Н.Ю., Қодиров У.Ҳ., Газиев А.Д., Абдураимов О.С., Қосимов З.З., Мадаминов Ф.М. Тошкент вилоятида тарқалган Tulipa borszczowii Baker ценопопуляциясининг онтогенетик структураси // КарДУ Хабарлари, 2022, 3/1 (53). – 107–112 б.
- Бешко Н.Ю., Ходжиматов О.К., Кодиров У.Х., Мирзалиева Д.У., Мадаминов Ф.М., Газиев А.Д., Косимов З.З. Новый этап кадастровых флористических исследований в Узбекистане: Ташкентская область // ADU Ilmiy xabarnomasi, 2022, №4(64). – B. 32–37.
- Бешко Н.Ю., Мальцев И.И., Аминджонова Г.К., Мадаминов Ф.М., Назаров Б.И. Национальные эндемики Узбекистана во флоре Ташкентской области // КарДУ Хабарлари, 2022, 4/1 (54). – Б. 109–113.
- Бешко Н.Ю. Новые дополнения к флоре Нуратинского заповедника // ADU Ilmiy xabarnomasi, 2022, №4(64). – B. 28–31.
- Хожиматов О.К., Бешко Н.Ю., Қосимов З.З., Бухоров Г.Х. Современное состояние растительных ресурсов Ташкентской области // КарДУ Хабарлари, 2022, 3/1 (53). – С. 113–126.
- Madaminov F.M., Tojibayev K.Sh., Akbarov F.I., Karimov F.I. O`zbekiston florasidagi ParryaBr. turlarining balandlik mintaqalari bo`yicha taqsimlanishi // ADU Ilmiy xabarnomasi, 2022, №4(64). – B.
- Nazarov B., Abdullaev Sh. Toshkent viloyаtida tarqalgan Oʼzbekiston Qizil kitobigа kiritilgаn Hedysarum drobovii Korotkova (Fabaceae.) turining tаrqаlishi vа hozirgi xolаti // Scientific Bulletin of NamSU – Научный вестник НамГУ – NamDU ilmiy axborotnomasi, 2022, № 11. – B. 114–122.
- Turdiboyev O.A., Turdiboyev Sh.A., Madaminov F.M. Florist va sistematik Akram Maxmedovning ilmiy faoliyatiga doir // ADU Ilmiy xabarnomasi, 2022, №4(64). – B.
- Бешко Н.Ю., Газиев А.Д., Мальцев И.И., Хожиматов О.К., Косимов З.З., Мадаминов Ф.М., Кодиров У.Х., Назаров Б.И., Аминджонова Г.К., Адыгезалова З.П. Флора Дальверзинского государственного лесо-охотничьего хозяйства // КарДУ Хабарлари, 2023, 1/1 (57). – С. 71–85.
- Бешко Н.Ю., Газиев А.Д., Косимов З.З., Мадаминов Ф.М., Мальцев И.И., Назаров Б.И., Даминова Н.Э. Новые флористические находки в Ташкентской области // ADU ilmiy xabarnomasi, 2023, № 4 (72). – С. 65-73.
- Бешко Н.Ю., Хожиматов О.К., Косимов З.З., Кодиров У.Х., Мадаминов Ф.М. Флора Хорезмского Национального природного парка // ADU ilmiy xabarnomasi, 2023, № 4 (72). – С. 19-36.
- Даминова Н.Э. Фарғона водийси дендрофлорасининг камёб вакили Lonicera paradoxa Pojark.: тарқалиши ва муҳофазаси // КарДУ Хабарлари, 2023, 1/1 (57). – Б. 90–96.
- Даминова Н.Э., Бешко Н.Ю. Ғарбий Тиёншоннинг камёб эндем тури Acantholimon ekatherinae нинг (Plumbaginaceae) тарқалиши ва сақлаб қолиш масалалари // КарДУ Хабарлари, 2023, 2/1 (58). – Б. 122–129.
- Даминова Н.Э., Бешко Н.Ю. Astragalus rubrivenosus Gontsch. нинг тарқалиши ва муҳофазаси. Хоразм Маъмун академияси ахборотномаси. – Хива, 2023. 9/1. – Б. 29-35.
- Қосимов З.З., Даминова Н.Э., Назаров Б.И. Иқлим ўзгарувчиларини Rhamnus cathartica ўсиш мухитига таъсири. Хоразм Маъмун академияси ахборотномаси. – Хива, 2023. 8/1. – Б. 79-86.
- Kosimov Z.Z., Xujanov A.N., Keldiyorov A.Kh., Kadyrov B.E. Impact of Global climate change on the distribution area of Ajuga turkestanica (Regel) Brig // Modern biology and genetics (International scientific journal). Tashkent – 2023. 2(4). – pp. 6-14.
- Nazarov B.I. Floristik tаdqiqotlаrdа zаmonаviy аxborot texnologiyalаrining o‘rni // ADU ilmiy xabarnomasi, 2023, № 4 (72). – Б. 48–64
- Madaminov F.M., Tojibayev K.Sh., Karimov F.I., Qosimov Z.Z. O‘zbеkiston florasidagi Parrya kamyob va endеm turlarining muhofazasi // ADU ilmiy xabarnomasi, 2023. 4 (72): 5-18.
- Volis S., Beshko N. How to preserve narrow endemics in view of climate change? The Nuratau Mountains as the case // Plant Diversity of Central Asia, 2023. 2(2): 82–101.
- Бешко Н.Ю., Даминова Н.Э., Косимов З.З., Абулфайзов Х.Ш., Рахимжонова З.А. Инвентаризация флоры Сырдарьинской области: основные итоги // Бюллетень Хорезмской академии Мамун. – Хива, 2024. №11/1. – B. 192-195.
- Akbarov F.I., Qosimov Z.Z., Po‘latov S.O., Qodirov U.X. Surxondaryo viloyati tabiiy florasi endem turlarining o‘sish nuqtalari bo’yicha topografik ko‘rsatkichlari tahlili // Хоразм Маъмун академияси ахборотномаси. – Хива, 2024. №10/1. – B. 11-21.
- Daminova N.E., N.Yu.Beshko, Tojibayev K.Sh. Ugom-Chotqol milliy tabiat bog‘i dendroflorasining qiyosiy tahlili // Хоразм Маъмун академияси ахборотномаси. – Хива, 2024. № 3/1. – Б. 44-52.
- Daminova N., Beshko N.Yu. Fabaceae oilasining kamyob turlari: Astragalus pskemensis Popov misolida // NamDU Ilmiy Axborotnomasi, 2024, №3. – B. 212–217.
- Daminova N.E., Beshko N.YU., Qosimov Z.Z., Nazarov B.I. Markaziy Farg‘ona va O‘rta Sirdaryo botanik-geografik okruglari dendroflorasining qiyosiy tahlili // Xorazm Ma’mun akademiyasi axborotnomasi. – Xiva, 2024. №10/1. – B. 115-126.
- Qosimov Z.Z., Akbarov F.I., Po‘latov S.O., Qodirov U.X. Иқлим Ўзгаришининг Scutellaria villosissima потенциал тарқалишига таъсирини баҳолаш // Хоразм Маъмун академияси ахборотномаси. – Хива, 2024. №10/1. – B. 116-126.
Monografiya, o’quv qo’llanma va tavsiyanomalar
1. Тожибаев К.Ш., Бешко Н.Ю., Эсанкулов А.С., Батошов А.Р., Азимова Д.Э. Кадастр флоры Узбекистана: Джизакская область. – Ташкент: Zamin nashr, 2021. – 368 с.
2. Хожиматов O.K., Стрельцова Л.Ф. Солодка как специфический ресурсоважный объект для засоленных земель аридной зоны Узбекистана // Ташкент: O’qituvchi, 2020. – 63 с. (опубликована в конце 2020 года после сдачи годового отчета и не была включена в отчет за 2020 год).
3. Хожиматов O.K. Лекарственные растения Узбекистана (свойства, применение и рациональное использование) // Ташкент: Маънавият, 2021. – 328 с.
4. Ўзбекистон флорасининг камёб ва йўқолиб кетаётган ўсимлик турларининг аниқлагичи. Определитель редких и исчезающих видов флоры Узбекистана / Н.Ю. Бешко, О.Х. Кодиров. – Ташкент: Matrix, 2021. – с. 3–182 (на рус. и узб. яз.) (фактически опубликовано в 2022 г.).
5. Ўзбекистон флорасининг асосий ёввойи ҳолда ўсадиган доривор, озуқабоп ва манзарали ўсимлик турларининг аниқлагичи. Определитель основных дикорастущих лекарственных, пищевых и декоративных видов флоры Узбекистана / О.К. Ходжиматов, З.З. Косимов. – Ташкент: Matrix, 2021. – с. 183–447 (на рус. и узб. яз.) (фактически опубликовано в 2022 г.).
6. Khojimatov O.K., Khassanov F.O. An overview of common medicinal plants of Middle Asia. In: Biodiversity, conservation and sustainability in Asia. Vol. 2. Prospects and challenges in South and Middle Asia. – Springer Nature Switzerland, 2022. – Pp. 785–795.
7. Тожибаев К.Ш., Бешко Н.Ю., Газиев А.Д., Кодиров У.Х., Мальцев И.И. Иллюстрированный определитель флоры Угам-Чаткальского национального парка. – Ташкент, “Samo nashr”, 2022. – 346 с.
8. Mustafina F.U., Beshko N.Yu., Abdinazarov S.Kh., Hoe Jin Kim, Ga Yeong Kim, Chae Sun Na. The book of seeds: Apiaceae of Uzbekistan. Volume 2. Baekdudaegan National Arboretum & Institute of Botany of the Academy of Sciences & Botanical Garden named after F.N. Rusanov of the Academy of Sciences. 2023. – 100 p.
9. Daminova N.E., Tojibayev K.Sh. Farg‘ona vodiysi dendroflorasi // Toshkent: Ziyo Nashr-Matbaa, 2024. – 212 b.

































