Laboratoriyaning yo’nalishi
1. Qizilqum cho‘li va unga tutash hududlarga alohida e’tibor qaratgan holda Markaziy Osiyo ekstremofil o‘simliklari va tuproq endemlarining xilma-xilligi, ekologiyasi va moslashuvini (faqat o‘ziga xos tuproqlarda o‘sadigan o‘simliklar – masalan, gipsli, sho‘rxok, serpentin va b.) o‘rganish va bu o‘simliklarning ro‘yxatini shakllantirish.
2. Hayotiy sikli davomida C3 dan C4 ga o‘tadigan o‘simliklarga alohida urg’u bergan holda C4 va ba’zi C3 ekstremofil o‘simliklarning ekologiyasi, anatomiyasi va morfologiyasini, shuningdek C4 dominantlik qiladigan ekotoplarni o‘rganish.
3. Markaziy O‘zbekistonning qurg‘oqchil mintaqasidagi degradatsiyaga uchragan hududlar va qazilma konlari uchun fitoremediatsiya strategiyasini ishlab chiqish.
4. Markaziy Osiyoning ekstremofil o‘simliklari va tuproq endemlari bo‘yicha muhim ekologik ma’lumotlar bazasini tuzish.
5. Qurg‘oqchil hududlarda izotop tadqiqotlari uchun zamonaviy kriogen suv ajratish texnologiyasini yaratish. Bu uskuna o‘simliklar va tuproqdan yuqori aniqlikda suv namunalarini olish uchun mo‘ljallangan. Kriogen suv ajratish texnologiyasi suvni o‘ta past haroratda (muzlatish orqali) ajratishga asoslangan bo‘lib, bu usul suvdagi izotoplarning tabiiy holatini saqlab qolishga imkon beradi.
2. Hayotiy sikli davomida C3 dan C4 ga o‘tadigan o‘simliklarga alohida urg’u bergan holda C4 va ba’zi C3 ekstremofil o‘simliklarning ekologiyasi, anatomiyasi va morfologiyasini, shuningdek C4 dominantlik qiladigan ekotoplarni o‘rganish.
3. Markaziy O‘zbekistonning qurg‘oqchil mintaqasidagi degradatsiyaga uchragan hududlar va qazilma konlari uchun fitoremediatsiya strategiyasini ishlab chiqish.
4. Markaziy Osiyoning ekstremofil o‘simliklari va tuproq endemlari bo‘yicha muhim ekologik ma’lumotlar bazasini tuzish.
5. Qurg‘oqchil hududlarda izotop tadqiqotlari uchun zamonaviy kriogen suv ajratish texnologiyasini yaratish. Bu uskuna o‘simliklar va tuproqdan yuqori aniqlikda suv namunalarini olish uchun mo‘ljallangan. Kriogen suv ajratish texnologiyasi suvni o‘ta past haroratda (muzlatish orqali) ajratishga asoslangan bo‘lib, bu usul suvdagi izotoplarning tabiiy holatini saqlab qolishga imkon beradi.
Laboratoriyaning ilmiy yutuqlari
Janubi-G‘arbiy Qizilqum hududida olib borilgan floristik inventarizatsiya natijasida o‘simliklar xilma-xilligi tizimli ravishda baholanib, 77 oila, 386 turkum va 836 turdan iborat flora tarkibi shakllantirildi. Aniqlangan turlar orasida 141 tasi (16,8 %) ekstremofil o‘simliklar sifatida qayd etildi. Ushbu ekstremofil turlar ekologik moslanish xususiyatlariga ko‘ra galokserofitlar (51 tur), galofitlar (36 tur), psammofitlar (27 tur), kserofitlar (14 tur) va gipsofitlar (13 tur) guruhlariga ajratildi.
Ammodendron karelinii, Atriplex aucheri, Calligonum microcarpum, Lycium ruthenicum va Nitraria schoberi turlarida ekstremal muhitga moslashuv C₃ va C₄ fotosintez strategiyalari hamda krans anatomiyasi, izopalisad mezofill va kseromorf-sukkulent belgilar orqali ta’minlanishi aniqlanib, ularning cho‘l fitotsenozlari barqarorligidagi roli asoslab berildi.
Tuproq namunalari tahlili natijasida ayrim hududlar yuqori gips miqdori bilan tavsiflanib, kuchli degradatsiya xavfi mavjud zonalar sifatida baholandi.
Tuproq–o‘simlik tahlillari asosida og‘ir metallarning selektiv o‘zlashtirilishi aniqlanib, fitoremediatsiya uchun istiqbolli o‘simlik turlari ajratildi. Artemisia diffusa (Cu), Nanophyton erinaceum (Mn), Salsola arbusculiformis (Cr) va Atriplex ornata (Ba, Cd, Pb, Ni, Se) yuqori darajada metall to‘plovchi, ya’ni giperkumulyator turlar sifatida baholandi. Shuningdek, Caroxylon orientale (Zn), Oreosalsola arbusculiformis (Mn, Zn) va Halothamnus glaucus (Zn, Cu) metalllarni samarali o‘zlashtiruvchi turlar sifatida aniqlandi. Salsola micranthera, Atriplex ornata, Halocnemum strobilaceum va Salicornia persica — Na va K elementlarini intensiv akkumulyatsiya qilishi bilan birga Cd, Pb, Cr, As, Ba va Zn kabi og‘ir metallar bo‘yicha ham yuqori fitoremediatsion salohiyatga ega ekanligi aniqlandi.
Hudud florasiga mansub ekstremofil o‘simlik turlarining urug‘lar banki shakllantirildi.
O‘zbekiston Qizil kitobiga 1-toifa (yo‘qolish xavfi ostida)gi tur sifatida kiritilgan Astragalus adylovii F.O. Khass., dala tadqiqotlari jarayonida yangi uchrash nuqtasi aniqlandi.
Ammodendron karelinii, Atriplex aucheri, Calligonum microcarpum, Lycium ruthenicum va Nitraria schoberi turlarida ekstremal muhitga moslashuv C₃ va C₄ fotosintez strategiyalari hamda krans anatomiyasi, izopalisad mezofill va kseromorf-sukkulent belgilar orqali ta’minlanishi aniqlanib, ularning cho‘l fitotsenozlari barqarorligidagi roli asoslab berildi.
Tuproq namunalari tahlili natijasida ayrim hududlar yuqori gips miqdori bilan tavsiflanib, kuchli degradatsiya xavfi mavjud zonalar sifatida baholandi.
Tuproq–o‘simlik tahlillari asosida og‘ir metallarning selektiv o‘zlashtirilishi aniqlanib, fitoremediatsiya uchun istiqbolli o‘simlik turlari ajratildi. Artemisia diffusa (Cu), Nanophyton erinaceum (Mn), Salsola arbusculiformis (Cr) va Atriplex ornata (Ba, Cd, Pb, Ni, Se) yuqori darajada metall to‘plovchi, ya’ni giperkumulyator turlar sifatida baholandi. Shuningdek, Caroxylon orientale (Zn), Oreosalsola arbusculiformis (Mn, Zn) va Halothamnus glaucus (Zn, Cu) metalllarni samarali o‘zlashtiruvchi turlar sifatida aniqlandi. Salsola micranthera, Atriplex ornata, Halocnemum strobilaceum va Salicornia persica — Na va K elementlarini intensiv akkumulyatsiya qilishi bilan birga Cd, Pb, Cr, As, Ba va Zn kabi og‘ir metallar bo‘yicha ham yuqori fitoremediatsion salohiyatga ega ekanligi aniqlandi.
Hudud florasiga mansub ekstremofil o‘simlik turlarining urug‘lar banki shakllantirildi.
O‘zbekiston Qizil kitobiga 1-toifa (yo‘qolish xavfi ostida)gi tur sifatida kiritilgan Astragalus adylovii F.O. Khass., dala tadqiqotlari jarayonida yangi uchrash nuqtasi aniqlandi.
Laboratoriya xodimlari ro’yxati

Sharipova Vasila Qo‘ysinovna
PhD, katta ilmiy xodim, laboratoriya mudiri
E-mail: vasila_82@mail.ru

Maltsev Ivan Ivanovich
b.f.n., katta ilmiy xodim
E-mail:

Bozorova Dilyayra O‘tkirovna
kichik ilmiy xodim
E-mail: bozorovadilyayra9gmail.com

Turdiyev Doston Ergash o‘g‘li
Kichik ilmiy xodim
E-mail:doston.turdiyev.91@mail.ru

Saitjanova Umida Shuxratovna
Kichik ilmiy xodim
E-mail: spring_girl93@mail.ru

Qilichev Shohjahon Shomurod o‘g‘li
Kichik ilmiy xodim
E-mail: shohjahonqilichev76@mail.ru

Muratova Farangiz Shavkat qizi
Kichik ilmiy xodim
E-mail: farageog@gmail.com

Abduraxmonova Saboxat Abduraxmanovna
Laborant
E-mail: sabohatabdurahmanova@icloud.ru
Laboratoriya xodimlarining ilmiy ishlari
- Rakhimova N.K., Rakhimova T., Sharipova V.K., Beshko N.Yu., Esanov Kh.K. Current state of coenopopulations of some rare species of the genus Calligonum L. (Polygonaceae) in the Bukhara region, Uzbekistan. Asia Life Sciences. – Philippinе, 2020. 29(1). – P. 365-378.
- Esanov H.K., Sharipova V.K. Addition to the flora of Bukhara region (Uzbekistan) Turczaninowia. 2020. 23, 1: 126–128. DOI: 10.14258/turczaninowia.23.1.13
- Sharipova V.K. Features of the structure of vegetative organs Dodartia orientalis L. (Scrophulariaceae juss.) from different ecological conditions. BIO Web of Conferences 24, 00092 International Conferences “Plant Diversity: Status, Trends, Conservation Concept” 2020 – Novosibirsk. https://doi.org/10.1051/bioconf/20202400092
- Shomurodov H., Abduraimov O., Rakhimova N., Sharipova V., Khayitov R. Demographic structure of Caryophyllaceae Juss. rare species coenopopulations in Uzbekistan. BIO Web of Conferences 24, 00092 International Conferences “Plant Diversity: Status, Trends, Conservation Concept” 2020 – Novosibirsk. https://doi.org/10.1051/bioconf/20202400081
- Mustafina F.U., Lee H., Sharipova V.K., Lee A., Kim D.W., Choi M.N., KimY.S., Jang J.W. Comparative fruit morphology and its systematic significance in Ferula (Apiaceae) species from different growth habitats // Flora: Morphology, Distribution, Functional Ecology of Plants. – Germany, 2021.
- Sheng-Shuai Liu1, Yu-Sheng Xu, Ahunova Hilola, Nong Zhou, Miao He, Cheng-Gui Zhang, Heng Liu. Study on the effect of the treatment of Periplaneta Americana L. extract Ento-B by Dinitrochlorobenzene combined with acetic acid induced UC in rats // Acta Cirúrgica Brasileira, 2021;36(1):e360102. https://doi.org/10.1590/ACB360102
- Xu YS, M Tang, Q Lu, H Ahunova, ZHILIN JIANG. Dynamic evaluation of ulcerative colitis model in BALB/c mice induced by dextran sulfate sodium salt // Research Square, June 2021. https://doi.org/10.21203/rs.3.rs-659387/v1
- Shakhmurova G.A., Rakhmatov U.E., Saidjanova U.Sh. A complex of entertaining tasks and exercises on Biology as one means of enhancing the cognitive skills of students. // Asia life sciences 30(1 & 2): 87-97, 2021 The Asian International Journal of Life Sciences
- Rakhimova T., Rakhimova N., Sharipova V., Beshko N., Hayitov R. Current state of coenopopulations of some rare endemic species in Navoi region, Uzbekistan. Ekológia (Bratislava) 2021. – 40 (4) – P. 357-363.
- Sharipova V.K., Rakhimova T., Rakhimova N. K. Ecological state of some pasture differences of Haloxylon ammodendron of Karakalpak Ustyurt (Uzbekistan). E3S Web of Conferences, Yogyakarta, Indonesia, 2022. Vol. 361, 04028, IConARD 2022. https://doi.org/10.1051/e3sconf/202236104028
- Шарипова В.К. Памяти Антонины Анатольевны Бутник // Ботанический журнал. – СПб, 2022. – Т. 107. № 6. – С. 602–607.
- Makhmudova M.M., I.D. Bobaev, Sharipova V.K., V.N. Syrov. Anatomical structure of vegetative organs of medicinal plants Physalis angulata and their chemical composition // The American Journal of Agriculture and Biomedical Engineering. 2022. – 4 (1) – P. 13-21.
- Rakhimova N. K., Rakhimova T., Shomurodov H.F., Adilov B.A., Sharipova V.K., Saitjanova U.Sh., Khabibullaev B.Sh., Sadinov J.S., Polvonov F.I., Sultamuratov A.T. (2023) Assessment of the current state of rangelands in Karakalpak Ustyurt, Uzbekistan. Biodiversitas. 24 (7) P. 3835-3843. DOI: 10.13057/biodiv/d240722
- Akhunova Kh. I., Turgunov K. K., Bobakulov Kh. M., Tashkhodzhaev B., Kulonov A. I., Abdullaev Sh. V. Alkaloids from Delphinium oreophilum and biological activity of 14-acetylbrowniine // Chemistry of Natural Compounds. -2023. -V 59. –P. 339-345
- Ahunova H. I., Bobakulov Kh. M., Turgunov K. K., Tashkhodzhaev B., Mukarramov N. I., and Abdullaev Sh. V. Alkaloids from Delphinium oreophilum. The new diterpene alkaloid 15-epinavikulin B // Chemistry of Natural Compounds. -2023. –V 59. No. 6. –P. 1137-1141. DOI:10.1007/s10600-023-04211-4
- Rui Wang, Xiu-Qin Li, Meng-Ru Wang, Xiu-Mei Wu, Yu-Sheng Xu, Ahunova Hilola, Xue-Chang Wang, Heng Liu. Effect of Kangfuxiaomi suppository on pelvic inflammatory disease in rats. Journal of Reproductive Immunology, 160, 2023, 104154. https://doi.org/10.1016/j.jri.2023.104154
- Турдиев Д., Селютина И., Газиев А. Распространение и оценка состояния редких видов Oxytropis DC. во флоре Узбекистана. Научный журнал. Растительный мир Азиатской России, 2023, № 3, с. 255–270
- Rakhimova N.K., Rakhimova T., Shomurodov Kh.F., Sharipova V.K. (2023) The status of coenopopulations of Xylosalsola chiwensis (Popov) Akhani & Roalson and Scorzonera Bungei Krasch. & Lipsch. on the Ustyurt Plateau (Uzbekistan). Arid Ecosystems. 13 (2). P. 189-195. DOI:10.1134/S2079096123020117
- Rakhimova N. K., Shomurodov H.F., Sharipova V.K., Saitjanova U.Sh., Sadinov J.S. (2023) Using biodiversity indices to assess the current state of tugai vegetation of the Amu Darya River, Uzbekistan. Biodiversitas. 24 (1) P. 467-472. DOI: 10.13057/biodiv/d240153
- Saitjanova, U. S., & Shomurodov, K. F. (2023). The impact of changes in climatic factors of the Aktumsuk region on the formations of Medicageta sativa. Plant Science Today, 9(sp3), 71–78. https://doi.org/10.14719/pst.1862
- Shomurodov, K.F., Rakhimova, N.K., Saitjanova, U.S. et al.The Ecological–Phytocenotic Characteristics of Halocnemum strobilaceum (Pall.) Bieb. Grasslands on the Ustyurt Plateau in Karakalpakstan. Arid Ecosyst 13, 507–517 (2023). https://doi.org/10.1134/S2079096123040145
- Shahid S, Asad F, Hussain F, Yaseen T, Dilawar N, Ahmad I, Sharipova V. (2023). Effect of serine on growth and biochemical constituents of Zea mays, Triticum aestivum L., and Abelmoschus esculentus L. under arsenic toxicity. Advancements in Life Sciences, 10 (3): 398-405.
- Rakhimova T., Rakhimova N.K., Sharipova V.K., Rakhimova N.K., Temirov E.E. Phytocoenotic Distribution of Hulthemia persica (Michx. ex C. Juss.) Bornm. (Rosaceae) Under Different Ecological Conditions in Uzbekistan. Plant Science Today, 2024, 11(1):626-633. https://doi.org/10.14719/pst.2533
- Sharipova V.K., Rakhimova N.K., Rakhimova T., Sadinov Zh. Current state of mixed-Calligonum (Calligonum) type of pastures in North-Western Kyzylkum (Uzbekistan) E3S Web of Conferences Volume 537 (2024) 03002. Ekaterinburg, Russia, April 24-26, 2024. https://doi.org/10.1051/e3sconf/202453703002 SDEA-2024
- Rakhimova N., Shomurodov Kh., Rakhimova T., Sharipova V. Forage plants of Karakalpak Ustyurt (Uzbekistan) // E3S Web of Conferences Vol. 537, 10002. Ekaterinburg, Russia, April 24-26, 2024.
- Shomurodov Kh., Adilov B., Rudov A., Sharipova V., Abduraimov O., Khayitov R., Khabibullaev, B. Ecological aspects of distribution and population status assessment of Rhamnus erythroxyloides sintenisii (Rich.f) Mabb., a relict species in the Kyzylkum desert of Uzbekistan. Plants, 2024. 13 (22), 3154. https://doi.org/10.3390
- Rakhimova T., Shomurodov Kh., Adilov B., Rakhimova N.K., Sharipova V.K. Current State of the Cenopopulation of Cynoglossum viridiflorum Ex. Lehm. in the Karakalpak Part of the Ustyurt Plateau (Uzbekistan). Arid Ecosystems, 2024, Vol. 14, No. 3, pp. 316-323. DOI: 10.1134/S2079096124700264.
- Asad F., Sharipova V., Ali S., Alrefaei A.F., Zhu H. Unraveling centuries of hydroclimatic variability in northern Pakistan: Insights from tree-ring chronology, drought reconstruction, and ocean-climate interactions. Environmental Research Letters. 2025. Vol. 20. № 074012. DOI 10.1088/1748-9326/add755 (Scopus (Q1) CiteScore=11.9, WoS=)
- Sharipova V.K., Rakhimova T., Rakhimova N.K., Shomurodov Kh.F., Adilov B.A., Sadinov Zh.S. The current state of white saxaul pastures in Northwestern Kyzylkum related to desertification. Arid ecosystems, 2025. Vol. 31. № 3. P. 82-92. (Scopus) (Q3) (CiteScore=1.4)
- Shaukat L., Yaseen T., Asad F., Ahmad S., Sharipova V., Alshammari H.F., Ali S. Strengthening Pisum sativum growth through tripartite symbiosis with rhizobia and arbuscular mycorrhizal fungi: a sustainable bio-fertilizer approach. Pakistan Journal of Botany, 2025. 57(6). DOI:http://dx.doi.org/10.30848/PJB2025-6 (8) (Scopus (Q3) CiteScore=2.1, WoS=)
- Asad F., Bibi M., Sharipova V., Rakhimova N., Ahmad S., Ahamd I., Ali S. Exploring Eichhornia crassipes pharmacological potential: Muscle relaxant and sedative activities, molecular docking and molecular dynamics simulations. J. Pharm. Sci., Vol.38, No.4, 1184 2025, pp.1184-1194. doi.org/10.36721/PJPS.2025.38.4.REG.14078.1 Scopus (Q3) CiteScore=1.4, WoS=)
- Ali H., Asad F., Dilawar N., Sharipova V., Ahmad I., Zeb A. Symbiotic Aspergillus terreus alleviates drought and waterlogged stress in Zea mays Turkish Journal of Botany, 2025. 49 (5): 375-387. https://doi.org/10.55730/1300-008X.2870 Scopus (Q2) CiteScore=2.9, WoS=)
- Turdiev D.E., Beshko N.Yu., Selyutina I.Yu., Tojibaev K.Sh. Diversity and distribution patterns of species of the genus Oxytropis (Fabaceae) in Uzbekistan // Turczaninowia. – 2025. – Vol. 28, No. 2. – P. 202–235. – DOI: 10.14258/turczaninowia.28.2.21. https://doi.org/10.14258/turczaninowia.28.2.21
- Герман Д.А., Турдиев Д.Э., Тургинов О.Т., Шералиев О.Х., Бешко Н.Ю., Дополнение к флоре Узбекистана //Turczaninowia. – 2025. – Т. 28. – №. 3. – 182-190 с. DOI: 10.14258/turczaninowia.28.3.20, (Scopus CiteScore=1.2, WOS IF=0.13; Q2)
Monografiya, o’quv qo’llanma va tavsiyanomalar
- Шарипова В.К. Структурная адаптация растений к аридным условиям произрастания: методическое руководство для проведения лабораторных занятий по ботанике в высших учебных заведениях. – Ташкент, 2021. – 66 с.
- Бешко Н.Ю., Шарипова В.К. Методическое руководство по ведению государственного учета и мониторинга редких и находящихся под угрозой исчезновения видов дикорастущих растений в Республике Узбекистан. – Ташкент, 2021. – С. 211-279.
- Тожибаев К.Ш., Бешко Н.Ю., Шомуродов Х.Ф., Кодиров У.Х., Тургинов О.Т., Шарипова В.К. Кадастр флоры Узбекистана Кашкадарьинская область. –Ташкент: Издательство Фан, 2019. – 256 с.
- Тожибаев К.Ш., Бешко Н.Ю., Шомуродов Х.Ф. с участием Абдураимова О.С., Адилова Б.А., Ахмедова А.К., РахимовойТ., Рахимовой Н.К., Сарибаевой Ш.У., Хайитова Р.Ш., Шариповой В.К. Кадастр флоры Узбекистана: Навоийская область. – Ташкент: Фан, 2019. – 216 с.
- Тожибаев К.Ш., Бешко Н.Ю., Шомуродов Х.Ф. с участием Абдураимова О.С., Адилова Б.А., Рахимовой Т., Рахимовой Н.К., Сарибаевой Ш.У., Хабибуллаева Б.Ш., Хайитова Р.Ш., Шариповой В.К., Эсанова Х.К. Кадастр флоры Узбекистана: Бухарская область. – Ташкент: Фан, 2020. 160 с.
- Shomurodov X.F., Raximova T., Adilov B.A., Raximova N.K., Sharipova V.Q., Habibullayev B.Sh. Polvonov F.I. Saitjanova U.Sh. Sadinov J.S. Кадастровые данные биюргуновых пастбищ Каракалпакского Устюрта. Ma’lumotlar bazasi. O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi № BGU 00680 02.07.2022 y.
- Shomurodov X.F., Raximova T., Adilov B.A., Raximova N.K., Sharipova V.Q., Habibullayev B.Sh., Sadinov J.S., Polvonov F.I., Saitjanova U.Sh. Тугайные леса Узбекистана. Ma’lumotlar bazasi. O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi № BGU 00737 23.08.2022 y.
- Sharipova V.Q., Shomurodov X.F., Raximova T., Adilov B.A., Raximova N.K., Habibullayev B.Sh., Polvonov F.I. Saitjanova U.Sh., Sadinov J.S., Sultamuratov A.T., Kairbayev A.Sh. Orol dengizi qurigan tubining o‘simliklar qoplami va florasi. Ma’lumotlar bazasi. O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi № BGU 00978. 07.03.2023 y.









